برای تولید بخار مورد نیاز در کارواش و شستشوی صنعتی میتوان از تجهیزات مختلفی استفاده کرد. در کارواشهای بخار، بسته به میزان مصرف بخار، ظرفیت مورد نیاز، نوع کاربری، فضای نصب و امکانات محل، از دیگ بخار، استیم ژنراتور یا مولد بخار فوری و دستگاه بخار برقی استفاده میشود.
هر یک از این دستگاهها روش متفاوتی برای گرم کردن آب و تولید بخار دارند و در نتیجه از نظر ظرفیت، زمان تولید بخار، نوع انرژی مصرفی، تجهیزات جانبی و شرایط نصب با یکدیگر متفاوت هستند.
در این مقاله با انواع دستگاههای تولید بخار مورد استفاده در کارواش آشنا میشویم.
دستگاه بخار کارواش چیست؟
دستگاه بخار کارواش تجهیزی است که آب را با استفاده از یک منبع انرژی به بخار تبدیل میکند. بخار تولیدشده میتواند برای شستشوی بدنه خودرو، موتور، داخل خودرو، قطعات و تجهیزات صنعتی و سایر سطوح مورد استفاده قرار گیرد.
در یک دستگاه بخار، آب با استفاده از انرژی حاصل از گاز، گازوئیل یا برق گرم میشود و پس از رسیدن به شرایط لازم، به بخار تبدیل میگردد.
با توجه به روش تولید بخار، دستگاههای مورد استفاده در کارواش را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد:
- دیگ بخار کارواش
- استیم ژنراتور یا مولد بخار فوری
- دستگاه بخار برقی
۱. دیگ بخار کارواش
دیگ بخار نوعی مخزن بسته فولادی است که برای گرم کردن آب و تولید بخار تحت فشار طراحی شده است. انرژی مورد نیاز برای گرم کردن آب معمولاً از طریق سوزاندن سوختهایی مانند گاز یا گازوئیل تأمین میشود.
کار اصلی دیگ بخار تولید بخار است و ظرفیت آن با توجه به میزان بخار مورد نیاز کارواش انتخاب میشود.
در دیگهای بخار مورد استفاده در کارواش، آب در داخل مخزن قرار گرفته و حرارت حاصل از مشعل به آب منتقل میشود. با افزایش دمای آب، بخار تولید شده و پس از رسیدن به فشار مورد نظر از طریق خروجی دستگاه به محل مصرف منتقل میشود.
انواع دیگ بخار
دیگهای بخار از نظر ساختمان و نحوه انتقال حرارت انواع مختلفی دارند. دو نوع شناختهشده آن عبارتاند از:
دیگ بخار فایرتیوب یا لوله آتشی
در دیگ فایرتیوب، شعله و گازهای داغ حاصل از احتراق از داخل لولههایی عبور میکنند که درون آب قرار گرفتهاند. حرارت این گازها از طریق دیواره لوله به آب منتقل شده و آب به بخار تبدیل میشود.
بسیاری از دیگهای بخار کوچک و متوسط از نوع فایرتیوب هستند. این دیگها از نظر ساخت، حمل و نصب نسبتاً ساده بوده و برای کاربردهای مختلف از جمله کارواش مورد استفاده قرار میگیرند.
دیگ بخار واترتیوب یا لوله آبی
در دیگ واترتیوب، آب داخل لولهها جریان دارد و حرارت حاصل از احتراق در اطراف لولهها به آب منتقل میشود.
این نوع دیگها بیشتر در ظرفیتهای بالا و کاربردهایی که به فشار و ظرفیت بالاتر نیاز دارند مورد استفاده قرار میگیرند.
تفاوت دیگ فایرتیوب و واترتیوب
در سطح پایه، تفاوت اصلی این دو نوع دیگ در این است که در فایرتیوب گازهای داغ داخل لولهها و آب در اطراف لولهها قرار دارد، در حالی که در واترتیوب آب داخل لولهها جریان دارد و حرارت در اطراف آنها قرار میگیرد.
فشار کاری، ظرفیت تولید بخار، ابعاد، راندمان، هزینه ساخت و تعمیر و نگهداری از جمله عواملی هستند که در انتخاب بین این دو نوع دیگ اهمیت دارند.
اجزای اصلی دیگ بخار کارواش
اجزای دیگ بخار با توجه به نوع و ظرفیت دستگاه متفاوت است، اما برخی از تجهیزات اصلی عبارتاند از:
- بدنه اصلی دیگ
- مشعل
- تابلو برق
- پمپ آب
- تجهیزات کنترلی
- لول کنترل
- آبنما
- پرشر سوئیچ
- کنترلکننده دما
- شیر تخلیه
- مانومتر
- شیرهای ایمنی
در سیستمهای بزرگتر ممکن است تجهیزات دیگری مانند سختیگیر، منبع کندانس، تله بخار، دیاریتور، اکونومایزر، سوپرهیتر، کلکتور و سیستم بلودان نیز مورد استفاده قرار گیرد.
۲. استیم ژنراتور یا مولد بخار فوری
استیم ژنراتور (Steam Generator) یا مولد بخار نوع دیگری از تجهیزات تولید بخار است که در کارواش و شستشوی صنعتی مورد استفاده قرار میگیرد.
در این سیستم، برخلاف بسیاری از دیگهای بخار معمولی، آب در یک مسیر کویلی یا لولهای حرکت کرده و با دریافت حرارت به سرعت به بخار تبدیل میشود.
به همین دلیل مقدار آب موجود در دستگاه کمتر بوده و بخار میتواند در مدت زمان کوتاهتری آماده شود.
یکی از ویژگیهای مهم استیم ژنراتور، سرعت بالای تولید بخار است. این ویژگی باعث شده است که این نوع دستگاه برای کارواشهایی که به بخار سریع و آمادهبهکار نیاز دارند، مورد توجه قرار گیرد.
استیم ژنراتور چگونه کار میکند؟
آب توسط پمپ وارد مسیر تولید بخار میشود. در این مسیر، آب در معرض حرارت قرار گرفته و به تدریج به بخار تبدیل میشود. بخار تولیدشده نیز از خروجی دستگاه به سمت شیلنگ و تجهیزات شستشو هدایت میشود.
در مقایسه با دیگهای بخار معمولی، مقدار آب ذخیرهشده در مولد بخار کمتر است و به همین دلیل دستگاه میتواند با سرعت بیشتری به شرایط تولید بخار برسد.
تفاوت استیم ژنراتور و دیگ بخار
مهمترین تفاوت این دو دستگاه در نحوه تولید و ذخیره آب و بخار است.
در دیگ بخار، مقدار مشخصی آب داخل مخزن وجود دارد و انرژی حرارتی به این آب منتقل میشود. در استیم ژنراتور، آب به صورت پیوسته یا کنترلشده وارد مسیر تولید بخار شده و در مسیر کویل یا لوله به بخار تبدیل میشود.
به همین دلیل استیم ژنراتور معمولاً ابعاد جمعوجورتری دارد و زمان آمادهشدن بخار در آن کمتر است.
انتخاب بین این دو سیستم به ظرفیت مورد نیاز، میزان مصرف بخار، نوع کارواش، فضای نصب و شرایط کاری بستگی دارد.
بیشتر بخوانید: مقایسه کارواش بخار فوری و دیگ بخار کارواش
۳. دستگاه بخار برقی کارواش
نوع دیگری از تجهیزات تولید بخار، کارواش بخار برقی یا الکتریکی است. این دستگاه به جای گاز یا گازوئیل، برای گرم کردن آب و تبدیل آن به بخار از انرژی برق استفاده میکند.
مدلهای برقی در انواع تکفاز و سهفاز ساخته میشوند. از آنجا که برای تولید بخار از المنتهای برقی استفاده میشود، برای تولید پیوسته بخار به جریان برق مناسب نیاز است. به همین دلیل در مدلهایی که مصرف بخار بیشتری دارند، استفاده از برق سهفاز مناسبتر است.
یکی از کاربردهای اصلی این دستگاه، داخلشویی و روشویی خودرو در کارواش بخار است.
دستگاه بخار برقی چگونه کار میکند؟
المنتهای برقی انرژی الکتریکی را به انرژی گرمایی تبدیل کرده و این انرژی مستقیماً به آب منتقل میشود. آب گرم شده و در نهایت به بخار تبدیل میشود.
پمپ تغذیه دستگاه نیز آب را به صورت خودکار از منبع وارد دستگاه میکند و بنابراین کاربر نیازی به آبگیری دستی دستگاه در فواصل مختلف ندارد.
یکی از ویژگیهای این دستگاه، سیستم کنترل آب ورودی است. سیستم تغذیه زماندار کمک میکند هنگام ورود آب سرد، شرایط تولید بخار دچار اختلال شدید نشود.
ویژگیهای دستگاه بخار برقی
- کارکرد بدون گاز و گازوئیل
- عدم ایجاد دود و آلودگی ناشی از احتراق در محل
- امکان استفاده در محیطهای مسقف و بسته با توجه به شرایط تهویه و ایمنی محل
- تولید پیوسته و مداوم بخار
- تغذیه خودکار آب
- مدار فرمان اتوماتیک
- کنترل سطح آب، دما و فشار
- دارای تجهیزات ایمنی مانند سوپاپ اطمینان
- قابلیت جابهجایی
- امکان کارکرد در مدت زمان طولانی
- مناسب برای داخلشویی و روشویی خودرو
این دستگاه به صورت سیار و روی چهار چرخ طراحی شده و امکان جابهجایی آن به نقاط مختلف وجود دارد.
برق مصرفی دستگاه بخار برقی
در مدلهای مختلف، توان و میزان مصرف برق با توجه به ظرفیت دستگاه متفاوت است. مدلهای تکفاز معمولاً جریان بیشتری را از یک خط برق دریافت میکنند، در حالی که در مدل سهفاز بار الکتریکی بین سه خط تقسیم میشود.
در مدلهای مختلف دستگاه، توان مصرفی و زمان اولیه تولید بخار نیز با توجه به ظرفیت و نوع برق متفاوت است.
به طور معمول، زمان مورد نیاز برای رسیدن از آب حدود ۱۵ درجه سانتیگراد به شرایط تولید بخار، بسته به مدل دستگاه و نوع برق، حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه است. در برخی مدلهای کوچک این زمان میتواند بیشتر باشد.
نکته مهم این است که توان مصرفی واقعی دستگاه در طول یک شیفت کاری الزاماً برابر با حداکثر توان اسمی آن نیست و به میزان استفاده از بخار بستگی دارد.
سیستم کنترل و ایمنی دستگاه بخار برقی
دستگاه بخار برقی دارای تجهیزات کنترلی و ایمنی مختلفی است. عملکرد سیستم قدرت و کنترل توسط تجهیزات و حسگرهای مربوط به سطح آب، دما و فشار کنترل میشود.
همچنین تجهیزاتی مانند سوپاپ اطمینان برای افزایش ایمنی دستگاه در نظر گرفته شده است.
در طراحی این دستگاه، کنترل روشن و خاموش شدن المنتها نیز برای مدیریت مصرف برق در نظر گرفته شده است.
جدول مشخصات برخی مدلهای بخار برقی
| مشخصات | مدل کوچک LST | مدل متوسط MST | مدل بزرگ HST |
|---|---|---|---|
| فشار کاری مجاز | ۰ تا ۶ بار | ۰ تا ۸ بار | ۰ تا ۱۰ بار |
| حداکثر فشار بخار | ۸ بار | ۱۰ بار | ۱۲ بار |
| دمای کاری مجاز | ۱۶۰ درجه | ۱۷۵ درجه | ۱۸۴ درجه |
| حداکثر دمای بخار | ۱۷۵ درجه | ۱۸۴ درجه | ۱۹۰ درجه |
| نوع برق مورد نیاز | تکفاز | سهفاز | سهفاز |
| میزان برق مصرفی | ۱ تا ۴ کیلووات | ۳ تا ۹ کیلووات | ۶ تا ۱۵ کیلووات |
| ابعاد متعارف | ۸۵×۸۰×۵۰ سانتیمتر | ۱۱۰×۹۰×۶۰ سانتیمتر | ۱۴۰×۱۰۰×۷۰ سانتیمتر |
| وزن بدون آب | حدود ۶۵ کیلوگرم | حدود ۹۰ کیلوگرم | حدود ۱۲۰ کیلوگرم |
| زمان اولیه تولید بخار | ۱۵ تا ۴۰ دقیقه | ۱۵ تا ۳۰ دقیقه | ۱۵ تا ۳۰ دقیقه |
| طول شیلنگ بخار | ۵ متر | ۵ متر | ۵ متر |
مشخصات فنی با توجه به مدل دستگاه ممکن است متفاوت باشد.
مقایسه سه نوع دستگاه بخار کارواش
دیگ بخار، استیم ژنراتور و دستگاه بخار برقی هر سه برای تولید بخار استفاده میشوند، اما ساختار و شرایط استفاده از آنها یکسان نیست.
| ویژگی | دیگ بخار | استیم ژنراتور | دستگاه بخار برقی |
|---|---|---|---|
| منبع انرژی | گاز یا گازوئیل | معمولاً گاز یا گازوئیل | برق |
| روش تولید بخار | گرم کردن آب داخل دیگ | تولید بخار در مسیر کویل | المنت برقی |
| زمان آمادهشدن بخار | معمولاً بیشتر | سریع | حدود ۱۵ تا ۴۰ دقیقه بسته به مدل |
| ظرفیت تولید بخار | متنوع و مناسب ظرفیتهای بالا | متنوع | بیشتر مناسب ظرفیتهای پایینتر و متوسط |
| ذخیره آب/بخار | بیشتر | کمتر | بسته به مدل |
| فضای مورد نیاز | معمولاً بیشتر | معمولاً کمتر | نسبتاً کم |
| نیاز به سوخت احتراقی | دارد | دارد | ندارد |
| دود ناشی از احتراق | دارد | دارد | ندارد |
| برق مورد نیاز | برای تجهیزات کنترلی و جانبی | برای تجهیزات کنترلی و جانبی | منبع اصلی انرژی |
| کاربرد شاخص | کارواش با مصرف بخار بالا | تولید سریع بخار و کارواشهای مختلف | داخلشویی، روشویی و محیطهای بدون امکان استفاده از سوخت احتراقی |
این جدول یک مقایسه کلی است و انتخاب دستگاه باید بر اساس ظرفیت مورد نیاز و شرایط واقعی محل انجام شود.
کدام دستگاه بخار برای کارواش مناسب است؟
نمیتوان یک دستگاه را برای تمام کارواشها مناسب دانست. انتخاب دستگاه به عواملی مانند میزان مصرف بخار، تعداد خودروهای قابل شستشو، نوع خدمات کارواش، فضای نصب، دسترسی به گاز یا گازوئیل، ظرفیت برق و میزان بخار مورد نیاز بستگی دارد.
دیگ بخار
در کارواشهایی که به ظرفیت تولید بخار بالاتر و کارکرد مداوم نیاز دارند، دیگ بخار میتواند مورد استفاده قرار گیرد. این سیستم برای کارواشهایی که مصرف بخار قابل توجهی دارند و فضای مناسب برای نصب تجهیزات در اختیار دارند، قابل استفاده است.
استیم ژنراتور
در صورتی که سرعت آمادهشدن بخار اهمیت داشته باشد و دستگاه جمعوجورتری مورد نیاز باشد، استیم ژنراتور میتواند گزینه مناسبی باشد. تولید سریع بخار یکی از ویژگیهای مهم این سیستم است.
دستگاه بخار برقی
در مکانهایی که امکان استفاده از گاز یا گازوئیل وجود ندارد یا استفاده از دستگاه بدون دود و آلودگی احتراقی اهمیت دارد، دستگاه بخار برقی میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
این دستگاه بهویژه برای داخلشویی و روشویی خودرو کاربرد دارد و در مدلهای مختلف تکفاز و سهفاز عرضه میشود.
آیا دیگ بخار همان مولد بخار است؟
اگرچه هر دو دستگاه برای تولید بخار استفاده میشوند، اما از نظر ساختمان و روش تولید بخار یکسان نیستند.
در دیگ بخار معمولاً مقدار مشخصی آب در یک مخزن وجود دارد و انرژی حرارتی از طریق مشعل یا منبع گرمایی دیگر به آن منتقل میشود.
در مولد بخار، آب معمولاً توسط پمپ وارد یک مسیر لولهای یا کویلی میشود و در اثر دریافت حرارت در این مسیر به بخار تبدیل میشود.
بنابراین مولد بخار را نباید صرفاً نام دیگری برای دیگ بخار دانست. این دو سیستم در ساختار، مقدار آب موجود، روش انتقال حرارت و نحوه تولید بخار تفاوت دارند.
جمعبندی
برای تولید بخار مورد نیاز کارواش و شستشوی صنعتی، تجهیزات مختلفی وجود دارد. دیگ بخار، استیم ژنراتور و دستگاه بخار برقی سه گروه مهم از این تجهیزات هستند.
دیگ بخار با گرم کردن آب داخل مخزن، بخار مورد نیاز را تولید میکند و میتواند برای کارواشهایی با مصرف بخار بالا مورد استفاده قرار گیرد.
استیم ژنراتور با عبور آب از مسیر تولید بخار و انتقال سریع حرارت، امکان تولید سریع بخار را فراهم میکند و برای کاربردهایی که سرعت آمادهشدن بخار اهمیت دارد مورد توجه است.
دستگاه بخار برقی نیز با استفاده از المنت، آب را به بخار تبدیل میکند و بدون نیاز به گاز و گازوئیل کار میکند. این دستگاه بهخصوص برای داخلشویی و روشویی خودرو و مکانهایی که استفاده از سوخت احتراقی دشوار است، کاربرد دارد.
بنابراین هنگام انتخاب دستگاه بخار کارواش، به جای انتخاب صرفاً بر اساس نام دستگاه، باید ظرفیت بخار مورد نیاز، نوع استفاده، ساعات کار، فضای نصب، نوع انرژی در دسترس و شرایط محل را در نظر گرفت.
برای بررسی دقیقتر تفاوت دو سیستم اصلی گازی و سوختی، میتوانید مقاله مقایسه کارواش بخار فوری و دیگ بخار کارواش را مطالعه کنید.
