استانداردها و مدارک ساخت مولد بخار

استانداردها و مدارک ساخت مولد بخار

استانداردها و مدارک ساخت مولد بخار

استاندارد ملی بخار چیست؟

سازمان ملی استاندارد ایران از سال 1380 با تهیه و تدوین استاندارد ملی اجباری برای کلیه محصولات تولید کننده بخار، تمام تولیدکنندگان و فروشندگان و واردکنندگان را ملزم به رعایت آن نمود.

استاندارد ملی بخار به شماره 4312 در اصل ترجمه استانداردی به شماره BS2790 از سازمان استاندارد بریتانیا یا انگلستان می باشد.

در این استاندارد (شما می‌توانید پی دی اف طراحی و ساخت دیگ‌ بخار و آب داغ را مطالعه فرمایید) کلیه مراحل طراحی و تولید با بیان کاملا فنی مهندسی ارائه شده است.

به‌ عنوان مثال شما در قسمت‌های ابتدایی آن می‌توانید به فرمول‌های مورد نیاز جهت طراحی مخزن تحت فشار و تعیین ضخامت ورق‌های فولادی و همچنین نوع موادل مورد تایید دست یابید.

در روند بازرسی دیگ بخار(طرح بویلری)، افراد معتبر از مرجع معتبر بازرسی، باید مستقل از سازنده و خریدار بویلر بوده و جز استخدام هیچ کدام از آنها نباشد

به جز مواردی که دیگ‌ها توسط سازمان های دولتی خریداری شده باشند.

بازرسی دیگ بخار در حین ساخت:

به طور معمول هر دیگ بخار در طول پروسه ساخت خود باید توسط بازرسین رسمی مورد بازرسی قرار بگیرد

تا از تمامی جهت‌ها مانند موادساخت و آزمایشات مطابق این استاندارد باشد.

مرجع معتبر بازرسی حق دارد که خواهان شواهدی دال بر انطباق این طرح با این استاندارد باشد.

همچنین مرجع معتبر باید قبل از شروع مرحله ساخت، سازنده را از مراحلی که نیاز به آزمایشات ویژه و بررسی دارد، آگاه سازد

و سازنده بویلر هم متقابلا زمان اینکه این مراحل در چه زمانی اتفاق می افتد، آگاه سازد.

استاندارد ملی 4231 اصولا دارای سر فصل‌های ذیل است:

بخش یک : کلیات

بخش دو : مواد

بخش سه : طراحی

بخش چهارم: عملیات حین ساخت بغیر از جوشکاری

بخش پنجم: مهارت و ساخت در جوشکاری

قسمت ششم : بازرسی و آزمایش فشار

قسمت هفتم : ارائه مدارک و نشانه گذاری

لازم به ذکر است که فقط تولید کنندگانی از نظر موسسه استاندارد مجاز به تولید می‌باشند که صلاحیت فنی کارخانه و نیروهای خود را به تایید سازمان استاندارد رسانیده باشند

و موفق به دریافت پروانه استاندارد مولد بخار شده باشند، در غیر این صورت از نظر سازمان استاندارد مورد تایید نیست.

دلیل این امر این است که اگر این اقدامات صورت نگیرد، هر کسی می تواند مدعی شود من صلاحیت دارم و این محصول را مطابق استاندارد تولید می‌کنم.

توجه داشته باشید که در کشور ما متاسفانه سودجویانی هستند که با تولید دستگاه غیر استاندارد بخار و ارائه ادعاهای کذب و غیر واقعی، با جان و مال مردم بازی می کنند.

 

پروانه کاربرد علامت استاندارد که توسط سازمان ملی استاندارد ایران به تولیدکنندگان مورد تایید داده می‌شود

و برای محصولات دیگ و بویلر بخار(طرح بویلری) نیز مطابق قوانین پس از احراز شرایط ذیل اعطا می گردد.

سازمان ملی استاندارد برای محصولات مولد بخار، فقط به تولیدکنندگانی مجوز یا پروانه کاربرد علامت استاندارد را می‌دهد که شرایط فنی و قانونی ذیل را داشته باشد:

  • سازنده دستگاه مولد بخار باید دارای شرکت رسمی با مدارک معتبر و قانونی باشد و کلیه مدارک مربوطه با روزنامه رسمی ارائه گردد.
  • تولیدکننده دارای پروانه تاسیس و مجوز بهره برداری از وزارت صنایع باشد.
  • تولیدکننده دارای سیستم و نظام کیفیت بوده و همچنین دارای مسئول کنترل کیفیت تایید صلاحیت شده توسط سازمان ملی استاندارد باشد.
  • شرکت تولیدکننده دارای امکانات فنی لازم و پرسنل آموزش دیده که مورد تایید هیات سه نفره سازمان استاندارد رسیده، باشد.
  • تولیدکننده باید دارای قرارداد همکاری با یکی از شرکت های بازرسی فنی مورد تایید سازمان استاندارد باشد و همچنین دارای سه مورد تایید گواهی ساخت دستگاه از آن شرکت نیز باشد.

استاندارد تقلبی دیگ بخار:

سودجویان در این زمینه هم بیکار ننشستند و با تهیه مدارک و گواهی تقلبی به نام گواهی استاندارد سعی در فروش محصولات غیراستاندارد خود دارند که برای جلوگیری از این اتفاق، تنها راه چاره هوش و ذکاوت خریدار است که بتواند گواهی استاندارد را از گواهی تقلبی تشخیص دهد.

البته که این گواهی‌ها معمولا ایزو هستند و هیچ گونه ارزش و اعتبار قانونی ندارند. از لحاظ قانون، فقط پروانه استاندارد مورد تایید می‌باشد. در ادامه تصویر گواهی استاندارد تقلبی را مشاهده می‌کنید:

گواهی استاندارد معتبر:

یک بویلر تنها زمانی استاندارد تلقی می شود که تولیدکننده دارای پروانه استاندارد با کد ردیابی مشخص و صحیح باشد. هر تولیدکننده دارای این پروانه، مجاز به استفاده از علامت استاندارد برای محصولات خود است.

این پروانه ها تحت نظارت مستقیم شرکت‌های بازرسی فنی می‌باشند و خریداران جهت اطمینان بیشتر می‌توانند کد ردیابی استاندارد را از سازنده بویلر دریافت کرده و آن را در سایت سازمان ملی استاندارد بررسی نمایند.

گواهی استاندارد دما بخار مشهد:

صنایع دما بخار مشهد، تولیدکننده انواع دیگ بخار(طرح بویلری)، دیگ روغن داغ، دیگ آب گرم و دستگاه کارواش بخار صنعتی طرح ژنراتوری، با هدف ارائه خدمات صادقانه، رعایت تمامی استانداردهای لازم در حین ساخت و تمامی تجهیزات جانبی در دستور کار خط تولید خود قرار داده است.

این شرکت با دریافت نشان و پلاک استاندارد و زیر نظر بزرگترین و معتبرترین شرکت بازرسی کشور ISQI می‌باشد و آماده همکاری و ارائه خدمات در اقصی نقاط داخل کشور و خارج از کشور می‌باشد.

همچنین تمامی محصولات دارای یک سال گارانتی ساخت و 15 سال خدمات پس از فروش می‌باشند. در تصویر زیرگواهی استاندارد شرکت دما بخار مشهد را مشاهده می‌فرمایید:

همانطور که در تصویر می بینید این پروانه‌های استاندارد اجباری باید دارای بخش‌های مهم ذیل باشند:

  1. شماره پروانه یا شماره ردیابی ملی
  2. شماره استاندارد ملی
  3. نام شرکت با علامت تجاری ثبت شده
  4. محدوده و تاریخ اعتبار پروانه

بنابراین با توضیحات داده شده امیدواریم توانسته باشیم به اندازه توان خود، از وقوع حوادثی مانند انفجار جلوگیری کنیم

و دست به دست هم افراد سودجو را که تنها به فکر منافع شخصی خودشان هستند را از دایره رقابت صحیح، خارج کنیم.

 

خطرات طراحی غیر استاندارد کارواش بخار

کارواش بخار، به عنوان یک دیگ و مولد بخار با فشار بالا و از طرف دیگر به دلیل اینکه از ظروف تحت فشار داخلی بالا می‌باشد

و همچنین از جهت دیگر که در دمای بالا حدود 150 الی 200 درجه کار می کند، از حیث استاندارد بودن طراحی و ایمنی آن بسیار با اهمیت می باشد.

در کارواش بخار غیراستاندارد، سودجویان با طراحی بسیار پیش پا افتاده اقدام به ساخت دستگاه می نمایند.

این طرح غیراستاندارد از دواستوانه ایجاد می شود به نحوی که در استوانه داخلی، آب و بخار می باشد و استوانه بیرونی آتش مشعل را به سمت خروج هدایت می کند.

یکی از مهمترین مشکلات اصولی مهندسی در این طرح ارتباط مستقیم بین آتش‌ و بخار تولید شده می‌باشد که این به معنای ساخت دستگاه سوپرهیت می‌باشد که بسیار خطرناک می باشد.

کارواش بخار غیراستاندارد

همانطور که مشاهده می کنید در این طراحی ساده سعی شده است که نمایی از طرح و مشکل ارتباط مستقیم بخار و آتش ارائه شود

و این مانند این است که شما یک دیگ زودپز درب بسته را در حالی که آب بسیار اندکی داخل آن وجود داشته باشد، روی شعله آتش قرار دهید.

فکرمی کنید چه اتفاقی خواهد افتاد؟

بعد از اینکه آب به بخار تبدیل شود به دلیل اینکه بخار تولید شده مستقیما با آتش ارتباط دارد

لذا سریعاً بخار افزایش حجم می دهد و چون این اتفاق در زمان بسیار کوتاهی انجام می شود و درب ظرف نیز بسته است

لذا فرصت تخلیه فشار وجود ندارد و این امر سبب بروز یک انفجار بسیار شدید خواهد شد.

پس برای اینکه بیشتر با مفهوم انفجار آشنا شوید، کافی است درحد دروس دبیرستان با فیزیک آشنا باشید.

می دانید که در قوانین گازها، در صورت افزایش دما به سرعت حجم گاز زیاد می‌شود و حال اگر این گاز در یک ظرف سربسته باشد و گاز راهی به بیرون برای خروج نداشته باشد، فکر می کنید چه اتفاقی می افتد؟

انفجار چیست؟

انفجار، یعنی اینکه یک ماده مایع و جامد به سرعت به گاز با دمای بالا تبدیل شود و درنتیجه سبب بروز انفجار می‌شود.

شاید با خودتان بگویید که این دستگاه همیشه دارای آب است و از طرفی نیز تجهیزات کنترلی روی آن نصب است پس هیچ خطری وجود ندارد!

بله، شاید تا زمانی که آب داخل دستگاه باشد این حادثه کمتر ایجاد شود

ولی اگر یکی از تجهیزات مانند لول کنترل به درستی کار نکند (به دلیل رسوب و یا بی کیفیت بودن که در کارواش بخار غیر استاندارد دور از واقع نیست به دلیل استفاده از تجهیزات بی کیفیت و ارزان)، مطمئناً شما از زمان شروع حادثه تا زمان انفجار بزرگ، فرصت زیادی نخواهید داشت حتی برای فرار!!

 

پس عقل سلیم به انسان می گوید در جایی که می‌شود با کمی دقت یک خطر بزرگ را از خود و دیگران دور کرد، چرا اینکار را نکنیم و یا بخواهیم ریسک آن را بپذیریم؟!

بنابراین، طراحی غیراستاندارد به هیچ وجه مورد تایید نیست و هر آینه امکان بروز یک انفجار مهیب وجود دارد

و شما آخرین نفری خواهیدبود که در خصوص خرید دیگ و مولد بخار استاندارد کوتاهی کرده‌اید.

اگر فکر می‌کنید که بحث استاندارد را بیش‌ ازحد بزرگ کرده‌ایم، میتوانید اول با اهل فن و متخصص در زمینه دیگ بخار تحقیق و صحبت کنید

و از طرفی نیز نگاهی به اخبار انفجار دیگ بخار غیر استاندارد بیندازید.

حال برای اطلاع شما یک تصویر نمونه از کارواش بخار استاندارد بخارشوی صنعت برای شما در ذیل قرار می گیرد:

کارواش بخار استاندارد

در این طرح همانطور که در شکل نشان داده شده است، شما سطح بخار را بالاتر از حتی لوله‌های عبور دود دارید و به هیچ وجه امکان ارتباط بین بخار و آتش وجود ندارد.

در این طرح علاوه برنکات ایمنی ذکر شده، سطح حرارتی دستگاه به شدت افزایش یافته است که سبب بالا رفتن راندمان حرارتی و در نتیجه کاهش بسیار چشمگیر مصرف سوخت گردیده است.

گواهی ایزو چیست؟

دیگ بخار و به طور کلی بویلرها به دلیل اینکه جز مخازن تحت فشار محسوب می‌شوند، رعایت نکات استاندارد و ایمنی از اهمیت بالایی برخوردار است.
در موضوع بحث دیگ بخار استاندارد و روش های تشخیص آن در سایر مقالات کارواش بخار غیر استاندارد صحبت کرده ایم. اگر تا به حال این مقالات را نخوانده اید، به شما توصیه می‌شود که همین الان مقاله کارواش بخار غیر استاندارد را مطالعه فرمایید.
اگر در مورد استاندارد بودن دیگ بخار(طرح بویلری) تحقیق کرده باشید، یکی از گواهینامه‌هایی که در کنار پلاک بازرسی و پروانه استاندارد مطرح می شود، گواهی ایزو می‌باشد. در این مقاله قصد داریم شما را با گواهی ایزو و شرایط دریافت آن آشنا کنیم.

سازمان ایزو:

یکی از سازمان های بین المللی در دنیا، سازمان ایزو (ISO) می‌باشد. این سازمان وظایفی را برعهده دارد که در سطح بین الملل قابل اجرا و حمایت است.

سازمان بین‌المللی ایزو، با توجه به شرایط قانونی و خواسته همه کشورها اقدام به مقررکردن استانداردهای جهانی با هدف یکسان سازی همه فرآیندها و روال انجام کارها جهت آسان سازی و تسهیل بخشیدن به امر تولید و توسعه‌ی روزافزون خدمات و تولیدات به دلیل حمایت از تولیدکننده و مصرف کننده به وجود آمده است.

منظور از مدرک یا گواهینامه ایزو چیست؟

در واقع علامت استاندارد متشکل از چند رقم است که به صورت یک کد ارائه می‌شود. این کدها در زمینه های مختلفی تعریف شده اند مثلا کد ISO9001 برای موضوع مدیریت کیفیت در یک شرکت تعریف شده است.
بنابراین، گواهی ایزو 9000 یا هر شماره دیگر اصولا بیانگر یک سری فرآیندهای سازمانی و مستند سازی‌های اداری است که با هدف ایجاد سیستم‌های مدیریتی در جهت رسیدن به اهداف تعیین شده در آنها می باشد

استانداردهای ایزو از دهه 90 شمسی در ایران و دنیا ارائه شدند و این استانداردها در ابتدا تحت عنوان تضمین کیفیت ارائه می‌شدند

و در سال 2000 این استانداردها با تغییر کلی برای سیستم های مدیریت در سازمان تهیه شدند.

استاندارد های ایزو 9000 و سری های بعد از آن شامل فرآیندهای مستند سازی و ایجاد مدرک در سازمان ارائه کننده خدمات یا محصولات می باشد

که با هدف اینکه یک سازمان با منظم کردن و سیستمی کردن روش کار خود، یکی از نتایج خروجی کیفیت باشد.

آیا گواهینامه ایزو به تنهایی برای استاندارد تلقی شدن دیگ بخار کافی است؟

متاسفانه در کشور ما فقط دریافت این گواهی‌ها توسط شرکت‌ها و سازمان‌ها و ادارات مورد نظر می‌باشد

لذا شرکت هایی وجود دارند که با هدف دریافت پول و کسب درآمد این گواهی ها را حتی به سازمان‌هایی اعطا می‌کنند که از کمترین و اولین اصول لازم برخوردار نمی‌باشند.
به همین دلیل، سازمان استاندارد این گواهی را در صورتی مفید می‌داند که درست و صحیح اجرا شود

ولی هر محصولی صرف داشتن این گواهینامه استاندارد تلقی نمی‌شود.

یک سازمان تولیدی یا خدماتی برای دریافت این گواهی با مراجعه به سازمان‌هایی که دارای مجوز از ارگان‌های مورد تایید می‌باشند، اقدام به تهیه مواردی مانند مستندات ذیل می نماید:

  1. خط مشی و نظامنامه سیستم را تهیه می کند که یک مدرک کاغذی است و فقط بیانگر کلیات هدف می باشد
  2. مدارکی تحت عنوان دستورالعمل و روش اجرایی تهیه می کند که بیشتر از نوع کاغذی است نه اجرایی
  3. مشاورانی که گواهی می‌دهند جهت بررسی شرایط و انطباق‌ها ممیزی می نمایند باز هم بیشتر به صورت کاغذی

حال در صورتی که به فرض، این موارد بدون سهل انگاری انجام شده باشند و گواهی صادر شده ایزو یا هر مورد دیگر از صحت و درستی لازم برخوردار باشد، ولیکن هیچ تضمینی برای کیفیت محصولات یا خدمات نیست.

یعنی تولیدکننده یا ارائه کننده خدمات فقط تبلیغات نموده (هر چند از نظر قانون مجاز نیستند که در تبلیغات استفاده نمایند) و هیچ کنترلی بر روی فرآیندهای تولید صورت نمی گیرد.

 

با توجه به گسترش صنعت و افزایش تعداد تولیدکنندگان مخازن تحت فشار، در کنار شرکت‌هایی که به طور استاندارد اقدام به تولید و فروش دیگ بخار می کنند

ولی متاسفانه در هرصنفی سود جویانی وجود دارند که صرف فروش بیشتر اقدام به طراحی و تولید دیگ بخار غیراستاندارد ولی ارزان می کنند.

بدیهی است که هزینه تولید دیگ بخار با استفاده از لوازم و تجهیزات غیراستاندارد، به مراتب پایین تر از دیگ بخار استاندارد می‌باشد. به همین دلایل، تشخیص بویلر استاندارد از غیراستاندارد نیازمند هوش و ذکاوت خریدار می‌باشد.

برخی از همین سودجویان با ارائه تنها گواهی ایزو، سعی در جلب اعتماد مشتری دارند. ولی این نکته را هم بدانید که گواهی ایزو به تنهایی معتبر نیست و از لحاظ قانون به تنهایی هیچ ارزشی ندارد.

 

گواهی ایزو تقلبی:

سودجویان همین گواهی ایزو را هم با ارائه گواهی‌هایی که یقینا فقط با پرداخت وجه و یا به صورت تقلبی برای خود فراهم نموده‌اند، مدعی ارائه محصولات استاندارد می‌باشند.
هرچند که مراجع محترم قانونی در اداره اجرا استانداردها، در حال بررسی و پیگیری می‌باشند

ولیکن جهت اطلاع رسانی به خریداران محترم در ذیل مواردی ذکر می گردد:

این نمونه از گواهی‌ها تنها با هدف استاندارد جلوه دادن محصول کارواش بخار ارائه می‌شود که فقط کلاه برداری است

چراکه گواهی ایزو و گواهی‌های دیگر در صورتی که حتی ساختگی نباشند، هیچگاه از اعتبار قانونی به عنوان استاندارد بودن محصول برخوردار نمی‌باشند

و حتی مطابق قوانین سازمان ملی استاندارد جرم محسوب می‌شود.

گواهی تقلبی استاندارد

در این گواهی که توسط افراد سودجو ارائه شده است، بخش‌های مختلفی قابل مشاهده است که خودتان با کمی بررسی متوجه خواهید شد که هیچ ارتباطی به بحث استاندارد ندارد.

گواهی تقلبی دستگاه مولد بخار استاندارد

این قسمت نوع این گواهی را مشخص می کند.

گواهی تقلبی استاندارد

این قسمت هم مشخص کننده این است که محدوده گواهی این گواهینامه چیست.

گواهی تقلبی کارواش بخار استاندارد

در آخرهم صادرکننده گواهی با ارائه شماره، مدعی تایید آن می گردد و جالب اینجاست که صادر کننده این گواهی به دلیل اینکه غیرمعتبر بودن آن را می‌داند، حتی یک شماره تلفن از خودش قرار نداده است.

گواهی ایزو معتبر:

برای روشن شدن مطلب یک نمونه از گواهی‌های ایزو در ذیل ارائه می گردد که خودتان توجه فرمایید که صادر کننده گواهی اطلاعات تماس و آدرس خود را با اینکه سازمان وی مشخص بوده است در پایین گواهی قرار داده است.

گواهی تقلبی دیگ بخار استاندارد

حال قضاوت با خودتان است، مراقب سودجویان باشید!!

نظارت و کنترل مولد کارواش بخار استاندارد

اصولا سازمان ملی استاندارد برای کنترل و نظارت بر فرآیندهای تولید یک محصول دارای پروانه استاندارد به روش‌های ذیل اقدام می نماید

برای مولدهای کارواش بخار که نیز دارای استاندارد اجباری به شماره 4231 می باشند، نیز همین روش‌ها اعمال می گردد:

1-روش مراجعه مستقیم به محل تولید و اقدام به نمونه برداری از محصول:

در این روش کارشناسان نظارت بر اجرای استاندارد که در شهرهای مختلف حضور دارند با مراجعه به تولید کنندگان معتبر و قانونی (نه زیر پله ای ها که آدرس کارگاه آنها مشخص نیست)، اقدام به بررسی نحوه تولید و نمونه برداری از محصولات تولیدی می نمایند.

2-روش مراجعه به بازار فروش و انبارها و محل های محصولات و نمونه برداری در محل

در این روش کارشناسان با مراجعه تصادفی به محل‌های عرضه و فروش اقدام به نمونه برداری محصولات نموده و پس از بررسی آنها توسط آزمایشگاه‌های مجهز، در خصوص کیفیت محصول بررسی لازم را می نمایند.

3-دریافت گزارشات از مسئولین کنترل کیفیت و شرکت های بازرسی

هر واحد تولیدی که محصولی تولید می‌نماید که مانند مولد بخار دارای استاندارد ملی اجباری می‌باشد موظف و مکلف به استخدام یک نفر کارشناس متخصص مرتبط با محصول خود می‌باشد

که پس از استخدام باید ایشان را جهت تایید صلاحیت قانونی به اداره نظارت بر اجرای استانداردها معرفی و سپس صلاحیت ایشان در جلسه‌ای شامل کارشناسان و مدیران سازمان استاندارد مورد بررسی قرار گیرد

و در صورت تایید گواهی همکاری و صلاحیت صادر گردد.

شرکت دما بخار مشهد:

لازم است بگوییم، تمامی تولیدات شرکت دما بخار مشهد، تحت نظارت فنی بزرگترین و معتبرترین شرکت بازرسی کشور، ISQI، می باشد. تمامی محصولات و تولیدات این شرکت دارای یک سال گارانتی ساخت و 15 سال خدمات پس از فروش می‌باشد.

در پایان به خریداران محترم کارواش بخار ژنراتوری توصیه می‌گردد بدون انجام تحقیقات لازم اقدام نفرمایید

به اخبار انفجار مولد و دیگ‌ بخار(طرح بویلری) توجه داشته باشید تا خدای نکرده برای شما این حوادث تلخ تکرار نگردد

بدانید در صورت بروز حادثه اگر زنده بمانید مقصر فقط شما خواهید بود و بیمه هیچ گونه مسئولیتی را بر عهده نمی‌گیرد.

 

تمامی محصولات دما بخار مشهد، تحت نظارت کامل بزرگترین و معتبرترین شرکت بازرسی فنی کشور،ISQI، می باشد. تمامی محصولات این شرکت دارای یک سال گارانتی ساخت و 15 سال خدمات پس از فروش می‌باشد. در اینجا گواهی پروانه استاندارد شرکت دما بخار مشهد را مشاهده می‌کنید:

دما بخار مشهد، با بیش از ده سال سابقه در زمینه تولید و فروش دیگ بخار، دیگ آبگرم و دیگ روغن داغ موفق به کسب اعتماد و رضایت مشتریان خود گردیده است.

همچنین مهندسین دما بخار مشهد برای اولین بار در ایران، موفق به طراحی و تولید کارواش بخار فوری طرح ژنراتوری با کسب گواهی ثبت اختراع شدند.

این دستگاه به دلیل طراحی منحصر به فرد خود، صد در صد ایمن بوده و خطر انفجار در آن نزدیک به صفر است. در زیر تصویر گواهی ثبت اختراع را برای شما عزیزان آوردیم:

برای مشاوره و جزئیات بیشتر با کارشناسان ما در صنایع دما بخار مشهد تماس حاصل فرمایید:

05138437548-09306333410

مطلب مرتبط:

کارواش بخار چیست؟

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.